Dünya Günü’nde gezegen alarm veriyor! Peki neler yapmalı?

0
HİSSELER
0
GÖRÜNTÜLEME

Related posts

Sulh mevzusunda attığı adımlarla malum aktivist John McConell’ın, 22 Nisan 1969 senesinde çevre kirliliğine dikkat çekmek amacıyla önerilmiş olduğu Dünya Günü (The Earth Day) 1970 yılı itibariyle kutlanmaya başlandı.

İlk Dünya Günü, ABD’de 22 Nisan 1970’de ABD genelindeki üniversite kampüslerinde kutlandı. 22 Nisan günü ise ABD’de bahar tatili ile final sınavları arasına denk gelmesi sebebiyle seçildi. Öğrencilerin ağırlıklı olduğu 20 milyon şahıs kutlamalara katıldı. 

Dünya Günü, pek oldukça çevre hareketinin önünü açtı. ABD’de Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nin ve ABD Çevre Koruma Ajansı’nın kurulmasına ön ayak oldu.

1990’da küreselleşen bu hususi gün, dünyadaki 200 milyondan fazla insanı harekete geçiren, global ölçekte bir çevre hareketi haline geldi. 2022 Dünya Günü’nün teması ise “Gezegenimize Yatırım Yapın.”

Dünyanın dört bir yanından insanoğlu, her yıl 22 Nisan Dünya Günü’nde iklim değişikliğinden ormansızlaşmaya, plastik kirliliğinden, canlıların soylarının tükenmesine kadar çevremizin karşı karşıya olduğu en acil tehditleri ele almak için seferber oluyor. Peki iklim değişikliği son yıllarda iyi mi bu kadar hızlandı? İklim değişikliğinin sebepleri ve neticeleri neler oldu?

DÜNYADA 30 YILDA TÜRKİYE’NİN 5 KATI BÜYÜKLÜĞÜNDE ORMAN YOK OLDU

İklim değişikliğini hızlandıran en büyük nedenler içinde ormanların azalmasını gösterebiliriz. Dünyada çeşitli ekonomik sebeplerle 1990-2020 döneminde Türkiye’nin ortalama 5 katı büyüklüğünde orman yok oldu.

Dünyada 1990-2020 döneminde ormansızlaşan alan miktarının 420 milyon hektar olduğu bilgisini paylaşan İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay “Türkiye’nin 78 milyon hektar yüz ölçümü var. Bakacak olursak Türkiye’nin 5 katına yakın bir orman alanı 30 yılda yok olmuş. Senelik olarak ise bu kabaca 10 milyon hektardan fazla bir alana karşılık geliyor” diyor.

“Ormansızlaşma, orman alanlarının çeşitli nedenlerle kesilmesiyle oluşuyor. Bu sebeplerin başlangıcında yeni ziraat ve hayvancılık alanları kazanmak geliyor. Bu ormanlar kesilerek palmiye ağaçları dikiliyor, kakao ağaçları dikiliyor ya da hayvan çiftliklerine dönüştürülüyor. Bir öteki sebebi bu alanlarda madenler var. Madencilik faaliyetleri bilhassa Afrika’da oldukça ciddi ormanlara zarar veriliyor. Öteki taraftan da bilhassa tropikal ormanların ağaçları oldukça kıymetli. Piyasada oldukça para ediyor. Bu amaçla da bilhassa azca gelişmiş ülkeler bu odun geliri için de ormanları azaltıyor.”

AA’ya konuşan Tolunay, bu rakamın büyük bir çoğunluğunun dünyanın en mühim ekosistemleri olan tropikal yağmur ormanlarında görüldüğünü, bilhassa de Afrika ve Cenup ABD’daki yağmur ormanlarında ciddi azalma bulunduğunu kaydediyor.

Resmi sayılara bakılırsa Türkiye’de 22,9 milyon hektar orman alanı bulunduğunu söyleyen Tolunay, “Türkiye’de 2020 sonuna kadar 748 bin hektar kadar orman alanı ormancılık dışı faaliyetlerle niteliğini yitirdi. Yüz ölçümü olarak ifade etmek gerekirse, 1970’li yıllardan 2020 sonuna kadar kaybedilen bu alanlar Artvin ilinin yüz ölçümüne denk geliyor” bilgisini veriyor.

DOĞAL KAYNAK KULLANIMI ARTTI

Internasyonal bir çevre örgütü olan Friends of the Earth’ün raporuna bakılırsa, insanoğlu 30 yıl öncesine bakılırsa ortalama yüzde 50’den daha çok organik kaynak kullanıyor.

World Wide Fund for Nature’a (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) bakılırsa 1970’ten bu yana habitat kaybı, kirlilik, iklim değişikliği ve öteki faktörler sebebiyle dünya genelinde omurgalı tür popülasyonları averaj yüzde 68 azaldı, en büyük yitik ise yüzde 84 ile sulak alan türlerinde yaşandı.

ABD’deki Ulusal Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) ve Berkeley Earth’ten bilim adamları, geçmişten günümüze küresel ısı değerlerini inceledi. İncelemeye bakılırsa son 7 yıl, kayıtların tutulmaya başlandığı 1850’lerden bu yana küresel olarak kaydedilen en sıcak seneler oldu. Artan sıcaklıkların 1,8 milyar insanı etkilediğini kaydeden bilim adamları, temmuz 2021’in bugüne dek görülen en sıcak ay bulunduğunu vurguluyor.

Sürdürülebilir Sistemler Merkezi’ne bakılırsa, besin üretimi ve nakliyesi bir hanenin karbon ayak izinin yüzde 10 ila 30’unu oluşturuyor.

PLASTİK ATIKLARIN YÜZDE 80’İ ÇEVREDE

Recycle Now adlı kurum, şimdiye kadar insanoğlu tarafınca üretilen tüm plastik atıkların ortalama yüzde 80’inin hala çevrede bulunduğunu ifade ediyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na bakılırsa, insanoğlu her yıl neredeyse tüm insan nüfusunun ağırlığına eşit olan ortalama 400 milyon ton plastik atık üretiyor. Dünyada her dakika 1 milyon plastik şişe satın alınıyor ve üretilen plastiğin yarısı tek kullanımlık olarak tasarlanıyor. 2050 yılına kadar, birincil plastik üretiminin 34 milyar tona ulaşacağı tahmin ediliyor. Çevre Programı, “Plastik akışını yavaşlatmamız gerekiyor sadece plastik atıklarımızı yönetme şeklimizi de iyileştirmemiz gerekiyor” diyor.

Plastik, deniz canlılarına olmasıyla birlikte insanlara da zarar veriyor. İnsanlar, kaygı verici miktarlarda plastik yiyor, içiyor ve soluyor. Hava, yiyecek ve içecekler ile kişisel bakım ürünleri kanalıyla yutulan bu plastikler vücuda yerleşebiliyor. O şekilde ki Amsterdam Vrije Üniversitesinden bilim adamları, insanoğlu üstünde yürüttükleri araştırmada, deneklerin yüzde 77’sinin kanında mikroplastik buldu. Araştırmacılar, tamamı sıhhatli erişkin 22 bağışçıdan alınan kan örneklerini çözümleme etti ve deneklerin 17’sinin kanında ölçülebilir oranda plastik parçacıklar bulunmuş oldu.

MODA SEKTÖRÜ MASUM MU?

Kar amacı gütmeyen Global Fashion Agenda ve yönetim danışmanlığı şirketi McKinsey and Company tarafınca hazırlanan 2020 raporuna bakılırsa, moda sektörü, ortalama 2,1 milyar metrik ton sera gazı emisyonundan görevli. Araştırmacılar, önümüzdeki on yılda tedbir alınmazsa, moda piyasasından meydana gelen sera gazı emisyonlarının 2030 yılına kadar, her yıl ortalama 2,7 milyar tona yükseleceğini tahmin ediyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafınca 2021 senesinde gösterilen bir rapora bakılırsa, 2019 senesinde üretilen 931 milyon ton besin atığının 26’sı besin hizmeti sektörüne ilişkin. Araştırmacılar, küresel sera gazı emisyonlarının tahmini olarak yüzde 8 ila yüzde 10’unun tüketilmeyen yiyeceklerle ilişkili bulunduğunu söylüyor.

İÇME SULARI ARITILMADAN EKOSİSTEME GERİ DÖNÜYOR

Birleşmiş Milletler’e bakılırsa, dünyadaki atık suyun yüzde 80’i arıtılmadan yada tekrardan kullanılmadan ekosisteme geri dönüyor. Evsel atık sularının ortalama yüzde 44’ü dünya genelinde güvenli bir halde arıtılmıyor. Bundan dolayı, dünya genelinde ortalama 1.8 milyar insan, kirli içme suyu deposu kullanıyor. Arıtılmamış su, kolera, dizanteri, tifo ve çocuk felci benzer biçimde hastalıklara niçin oluyor.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nin (NOAA) iklim raporuna bakılırsa, Şimal Kutup bölgesinde kaydedilen sıcaklıklar en yüksek seviyeye ulaştı. Araştırmada Şimal Kutbu’ndaki kara alanları üstündeki senelik averaj sıcaklığın 1981 averajının 2,1C üstünde olduğu ortaya koyuldu. Covid-19 karantinaları sebebiyle karbondioksit emisyonlarında yüzde 6 ila yüzde 7’lik bir düşmüştü. Sadece buna karşın 2020’de sera gazı salınımı 800 bin senedir kaydedilen en yüksek seviyeye çıktı.

MERCAN RESİFLERİ YOK OLUYOR

Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’ne bakılırsa, okyanuslardaki en yüksek ısı seviyeleri 2015 ile 2021 içinde meydana geldi. 2021’de Şimal Atlantik Okyanusu, Şimal Pasifik Okyanusu ve Akdeniz’de üstün dereceli düzeyde ısı tespit edildi.

NOAA, sera gazlarının ısınmaya niçin bulunduğunu, ısının yüzde 90’ından fazlasının okyanusta biriktiğini söylüyor. Artan okyanus ısısı, yükselen deniz seviyelerine, mercan ağarmasına, buzulların ve buz tabakalarının erimesine niçin oluyor. NOAA, ek olarak okyanusta depolanan ısının özgür kalmasıyla sıcaklığın mühim seviyede artacağını ekliyor.

BÖCEK POPÜLASYONUNDA DÜŞÜŞ

Merkezi ABD’de bulunan haber ajansı UPI’de yer edinen habere bakılırsa, meydana getirilen son araştırmada, artan sıcaklıkların ve arazi kullanımındaki değişikliklerin dünyanın bazı bölgelerindeki böcek popülasyonlarında yaygın düşüşleri tetiklediği kaydedildi. İngiltere’deki University College London’ın Biyoçeşitlilik ve Çevre Araştırmaları Merkezinden bir ekip, araştırma kapsamında dünya genelinde ortalama 20 bin böcek türünü inceledi.

Yüksek yoğunluklu ziraat meydana getirilen ve iklim değişikliği sebebiyle hava sıcaklığı süratli artan bölgelerdeki böcek sayısının, iklim değişikliğinin kaydedilmediği öteki habitatlara kıyasla yüzde 49 daha azca olduğu görüldü. Tropikal ekosistemlerdeki böcek popülasyonlarının insan etkisiyle daha oldukça etkilendiğini belirten araştırmacılar, düşük yoğunluklu ziraat bölgelerinde böcek popülasyonlarındaki kayıpların oldukça daha düşük bulunduğunu ortaya çıkardı.

KUŞLARIN YAŞAM ALANLARI DEĞİŞTİ

Küresel ısınma kaynaklı tabiat ve hava vakaları her yıl milyonlarca insanı etkilerken kuşlar da bu durumdan etkileniyor. Bilhassa iklim kaynaklı değişimler sebebiyle kuşlar, daha ilkin asla bulunmadıkları bir bölgeyi göç rotalarına ekleyebilirken belirli bir süre kaldıkları bölgede artık daha uzun yada daha kısa bir süre konaklayabiliyorlar. O şekilde ki yaşam alanı çöl olan kuşlar artık Türkiye’de görülebiliyor.